Xổ số Thủ đô càng bán càng mỏng lãi: Chuyên gia chỉ ra nguyên nhân của “điều khác thường”

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, điều đáng quan tâm không phải doanh nghiệp bán được bao nhiêu vé, mà là sau mỗi 100 đồng doanh thu, thực sự giữ lại được bao nhiêu đồng lợi nhuận.

Bán được nhiều hơn, tại sao lãi lại mỏng đi?

PV: Thưa ông, 6 tháng đầu năm 2026, Xổ số Kiến thiết Thủ đô đạt doanh thu gần 465 tỷ đồng, tăng tới 36,7%, nhưng lợi nhuận trước thuế chỉ khoảng 4,6 tỷ đồng, giảm hơn 41%. Một doanh nghiệp bán được nhiều hơn nhưng lại kiếm được ít tiền hơn. Nên hiểu nghịch lý này như thế nào?

PGS.TS Ngô Trí Long : Đây là tình trạng bán nhiều hơn nhưng hiệu quả sinh lời thấp hơn. Và dưới góc độ quản trị, đây mới là tín hiệu đáng quan tâm.

6 tháng đầu năm 2026, doanh thu đạt 464,9 tỷ đồng, tăng 36,7%, nhưng giá vốn lên tới 403 tỷ đồng, tăng 42,1%. Nghĩa là chi phí trực tiếp để tạo ra doanh thu đang tăng nhanh hơn chính doanh thu . Kết quả, lợi nhuận gộp chỉ tăng 9,7%, lên 61,9 tỷ đồng; biên lợi nhuận gộp giảm từ khoảng 16,6% xuống còn 13,3%.

Đáng chú ý hơn, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh chỉ còn khoảng 4,46 tỷ đồng, giảm 42,4%; biên lợi nhuận hoạt động từ khoảng 2,28% xuống chỉ còn 0,96%.

Nói thật đơn giản: cứ tạo ra 100 đồng doanh thu, trước đây doanh nghiệp còn giữ được khoảng 2,28 đồng lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh, thì nay chưa giữ được 1 đồng. Đây mới là vấn đề cốt lõi.

Doanh thu tăng luôn là tín hiệu tích cực, nhưng doanh thu chỉ phản ánh quy mô kinh doanh. Sức khỏe thực sự của doanh nghiệp phải nhìn vào phần giá trị còn lại sau khi đã trang trải các chi phí. Một doanh nghiệp có thể lớn lên rất nhanh về doanh thu nhưng chưa chắc khỏe lên tương ứng về hiệu quả. “Đừng chỉ hỏi bán được bao nhiêu. Phải hỏi thêm: bán như vậy, cuối cùng giữ lại được bao nhiêu?”

“Điểm nghẽn” nằm ở giá vốn hay bộ máy quản lý?

PV: Vậy theo ông, điểm nghẽn hiện nay của Xổ số Kiến thiết Thủ đô nằm ở đâu: chi phí trả thưởng, hệ thống phân phối hay bộ máy quản lý?

PGS.TS Ngô Trí Long: Muốn kết luận chính xác cần bóc tách sâu từng cấu phần chi phí. Chỉ nhìn các chỉ tiêu tổng hợp thì chưa nên vội quy nguyên nhân cho một khâu cụ thể. Nhưng tín hiệu đầu tiên rất rõ: giá vốn đang tăng nhanh hơn doanh thu .

Doanh thu tăng 36,7% trong khi giá vốn tăng tới 42,1%, khiến biên lợi nhuận gộp giảm khoảng 3,3 điểm phần trăm. 403 tỷ đồng giá vốn tương đương khoảng 86,7 đồng trên mỗi 100 đồng doanh thu. Như vậy, doanh nghiệp cần làm rõ trong 86,7 đồng ấy, bao nhiêu là chi phí trả thưởng, bao nhiêu là chi phí phát hành, hoa hồng, phân phối, in vé và những khoản chi phí liên quan khác. Quan trọng hơn, phải phân biệt được khoản nào tăng do đặc thù khách quan của hoạt động xổ số và khoản nào có thể tiết giảm bằng quản trị tốt hơn.

Chi phí quản lý doanh nghiệp cũng cần được xem xét, nhưng phải nhìn công bằng. Khoản này tăng khoảng 17,9%, từ 49,1 tỷ đồng lên 57,9 tỷ đồng. Tốc độ tăng thực tế thấp hơn tốc độ tăng doanh thu, nên nếu chỉ dựa vào con số này để nói bộ máy quản lý “phình to” thì chưa đủ căn cứ.

Tuy nhiên, có một tỷ lệ đáng suy nghĩ: 57,9 tỷ đồng chi phí quản lý tương đương khoảng 93,5% quy mô lợi nhuận gộp 61,9 tỷ đồng. Điều đó cho thấy dư địa lợi nhuận còn lại sau giá vốn rất mỏng. Theo tôi, cần “bắt bệnh” theo hai tầng.

Tầng thứ nhất , vì sao giá vốn lại tăng nhanh hơn doanh thu?

Tầng thứ hai , sau khi tạo được lợi nhuận gộp, tại sao phần còn lại chuyển hóa thành lợi nhuận hoạt động lại quá nhỏ?

Phải trả lời được hai câu hỏi ấy mới tìm đúng nguyên nhân và mới có giải pháp chính xác.

Lợi nhuận 6 tháng chưa bằng một ngày của Xổ số TP.HCM

PV: Một chi tiết gây chú ý là lợi nhuận trước thuế 6 tháng của Xổ số Kiến thiết Thủ đô khoảng 4,6 tỷ đồng, còn thấp hơn lợi nhuận bình quân một ngày của Xổ số Kiến thiết TP.HCM. Có nên đặt hai doanh nghiệp lên bàn cân?

PGS.TS Ngô Trí Long : Có thể so sánh để nhận diện vấn đề, nhưng không nên so sánh một cách cơ học. Theo những con số được công bố, 6 tháng đầu năm 2026, Xổ số Kiến thiết TP.HCM có doanh thu hơn 8.000 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế khoảng 1.184 tỷ đồng, tương đương bình quân khoảng 6,6 tỷ đồng một ngày. Trong khi đó, Xổ số Kiến thiết Thủ đô đạt doanh thu 464,9 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế khoảng 4,6 tỷ đồng trong cả 6 tháng .

Tính đơn giản, quy mô doanh thu của TP.HCM lớn khoảng 17 lần, nhưng lợi nhuận trước thuế lại lớn hơn khoảng 257 lần. Như vậy, khoảng cách về lợi nhuận lớn hơn rất nhiều khoảng cách về doanh thu . Đây là điều đáng suy nghĩ.

Tuy nhiên, cần thấy rằng thị trường xổ số miền Nam và miền Bắc có nhiều khác biệt về quy mô tiêu thụ, mạng lưới phân phối, tập quán thị trường và cơ chế phát hành. Vì thế, không thể chỉ nhìn con số tuyệt đối rồi kết luận doanh nghiệp này quản trị tốt hơn doanh nghiệp kia hàng trăm lần. Nhưng chính sự chênh lệch rất lớn đó đặt ra một câu hỏi đáng nghiên cứu: ngoài yếu tố thị trường và quy mô, hiệu quả quản trị đóng góp bao nhiêu vào khoảng cách này?

Theo tôi, thay vì chỉ so doanh nghiệp nào lãi bao nhiêu tỷ đồng, nên đưa về những thước đo chuẩn hóa. Chẳng hạn, cứ 100 đồng doanh thu tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận gộp? Tốn bao nhiêu đồng chi phí quản lý? Còn lại bao nhiêu đồng lợi nhuận hoạt động? Năng suất lao động thế nào? Đóng góp ngân sách ra sao? So như vậy mới công bằng và quan trọng hơn, mới tìm được điều có thể học hỏi.

Xổ số không phải ngành “ngồi không cũng có lãi”

PV: Nhiều người cho rằng xổ số là ngành “bán vé, thu tiền trước”, nên biên lợi nhuận hoạt động chưa tới 1% nghe khá khó hiểu. Theo ông, mức này có đáng lo?

PGS.TS Ngô Trí Long : Trước hết phải bỏ suy nghĩ rằng kinh doanh xổ số đương nhiên là ngành “dễ lãi”. Xổ số là ngành kinh doanh có điều kiện và chịu sự kiểm soát chặt chẽ của Nhà nước. Doanh nghiệp phải thực hiện nghĩa vụ trả thưởng, tổ chức phát hành, duy trì mạng lưới đại lý, in ấn, quay số, quản lý và nhiều nghĩa vụ tài chính khác. Do đó, không thể lấy biên lợi nhuận của một doanh nghiệp sản xuất hay thương mại thông thường rồi áp thẳng vào doanh nghiệp xổ số.

Nhưng đặc thù ngành cũng không thể trở thành lời giải thích cho mọi mức hiệu quả . Biên lợi nhuận hoạt động 0,96% có nghĩa là cứ tạo ra 100 đồng doanh thu, doanh nghiệp giữ lại chưa tới 1 đồng lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh. Biên lợi nhuận mỏng như vậy đồng nghĩa với “tấm đệm” an toàn rất nhỏ. Chỉ cần giá vốn, chi phí vận hành hoặc một số yếu tố đầu vào biến động bất lợi, lợi nhuận có thể giảm rất nhanh.

Đặc biệt, đây là doanh nghiệp 100% vốn nhà nước nên đánh giá hiệu quả không thể chỉ nhìn vào một con số lợi nhuận kế toán. Phải xem đồng thời hiệu quả sử dụng vốn nhà nước, mức đóng góp ngân sách, năng suất bộ máy và tính minh bạch trong quản trị . Nói cách khác, không nên cực đoan theo hai hướng: không thể nói xổ số là ngành “ngồi không cũng có lãi”, nhưng cũng không thể lấy đặc thù ngành để ngừng đặt câu hỏi về hiệu quả.

“Đơn thuốc” nào cho Xổ số Thủ đô?

PV: Nếu phải đưa ra một “đơn thuốc”, theo ông Xổ số Kiến thiết Thủ đô nên bắt đầu từ đâu?

PGS.TS Ngô Trí Long : Theo tôi, việc đầu tiên không phải tìm mọi cách bán thêm thật nhiều vé . Doanh thu hiện nay đã tăng khá tốt. Điều cần ưu tiên là nâng chất lượng của từng đồng doanh thu.

Trước hết, phải bóc tách giá vốn đến từng nhóm sản phẩm, từng kênh phân phối và từng cấu phần chi phí. Một sản phẩm có doanh thu rất lớn nhưng nếu kéo theo chi phí trả thưởng, phát hành hoặc phân phối quá cao thì giá trị đóng góp thực tế vào lợi nhuận có thể rất thấp. Không thể chỉ nhìn doanh số.

T hứ hai, hệ thống chỉ tiêu quản trị phải thay đổi . Ngoài doanh thu, doanh nghiệp cần theo dõi thường xuyên biên lợi nhuận gộp, lợi nhuận trên 100 đồng doanh thu, chi phí trên 100 đồng doanh thu và mức đóng góp của từng sản phẩm, từng kênh phân phối.

Thứ ba là ứng dụng dữ liệu và công nghệ vào quản trị thực chất .

Quản lý đại lý, dự báo nhu cầu, kiểm soát lượng vé phát hành, vé tồn, chi phí phân phối hay phân tích hành vi thị trường đều có thể làm tốt hơn bằng dữ liệu.

Chuyển đổi số không nên chỉ dừng lại ở việc thay giấy tờ bằng phần mềm. Công nghệ phải giúp trả lời được câu hỏi rất cụ thể: khâu nào đang tốn tiền, sản phẩm nào tạo hiệu quả, kênh nào cần điều chỉnh và chi phí nào có thể cắt giảm?

Cuối cùng là benchmarking, tức đối chiếu hiệu quả với các doanh nghiệp tương đồng.

Tôi cho rằng không chỉ nên so Xổ số Thủ đô với TP.HCM vì điều kiện thị trường quá khác nhau. Nên đặc biệt so với các công ty xổ số miền Bắc có quy mô, thị trường và mô hình hoạt động gần hơn.Qua đó phải trả lời được ba câu hỏi: Xổ số Thủ đô đang tốn hơn ở khâu nào? Năng suất thấp hơn ở đâu? Khoản chi phí nào thực sự có thể tiết giảm?

Tôi muốn nhấn mạnh một điều: đừng chạy theo doanh thu bằng mọi giá .

Đối với một doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực xổ số, mỗi đồng doanh thu cần được soi bằng ít nhất ba thước đo: tốn bao nhiêu chi phí, tạo ra bao nhiêu lợi nhuận và đóng góp được bao nhiêu cho ngân sách . Thay vì chỉ hỏi: “Bán được bao nhiêu?”

Cần hỏi thêm một câu quan trọng hơn: “Bán như vậy, cuối cùng giữ lại được bao nhiêu?”

Đó mới là tư duy quản trị cần thiết khi doanh thu tăng mạnh nhưng hiệu quả sinh lời lại đi xuống.